در طی فاز تحریک تخمدان ها به منظور انجام IVF، پزشک معالج رشد فولیکول های تخمدانی را رصد می کند. فولیکول ها باید به طور تقریبی، حدوداً 7/1 میلی متر در روز رشد داشته باشند. وقتی سایز فولیکول ها به سایز ایده آل ( یعنی 16 الی 22 میلی متر) رسید، جهت برداشت آنها از تخمدان ها برنامه ریزی می شود.

فولیکول چیست؟

فولیکول ها کیسه های کوچک پر از مایع در تخمدان ها هستند که هر کدام حاوی یک تخمک نابالغ است. بیشتر این فولیکول ها در فاز غیرفعال هستند. گروه های بزرگی از فولیکول ها با هم به طور مستمر برای رشد انتخاب می شوند و مراحل تکامل را طی فرایندی که حدوداً یکسال طول می کشد، طی می کنند. در این مدت بسیاری از فولیکول های این گروه از بین می روند. این فرایند که “آترزی” نامیده می شود، کاملاً طبیعی است زیرا فقط قوی ترین فولیکول ها و تخمک ها برنده می شوند. در حدود 6 الی 20 فولیکول به مراحل بعدی بلوغ می رسند. در این مرحله که به آن ها فولیکول غالب یا آنترال گفته می شود، آنقدری بزرگ هستند که در سونوگرافی قابل رویت باشند و ابعادی در حدود 2 الی 10 میلی متر دارند.

به طور طبیعی در بدن انسان، یک فولیکول به طور کامل بالغ شده و تخمک گذاری رخ می دهد ولی با تحریک تخمدان ها به منظور عمل IVF ، تعداد بیشتری فولیکول به مرحله بلوغ کامل می رسند.

بعد از تخمک گذاری در یک سیکل قاعدگی، فولیکول پاره شده تبدیل به یک کیست طبیعی به نام جسم زرد می شود. جسم زرد با ترشح هورمون استروژن و پروژسترون از مراحل اولیه بارداری حمایت می کند. در صورتیکه بارداری رخ ندهد، جسم زرد تولید هورمون استروژن و پروژسترون را پس از 12 الی 14 روز متوقف کرده و قاعدگی رخ خواهد داد. 

در طی سیکل IVF، داروهایی که برای تحریک تخمدان ها استفاده می شوند، تکامل و عملکرد طبیعی جسم زرد را مختل می کند. بعلاوه در طی عمل تخمک گیری، تعدادی از سلول های دور تخمک که قرار است پروژسترون تولید کنند، برداشته می شوند. لذا در صورتیکه قرار باشد جنین تازه برای بیمار انتقال داده شود(این عمل 3 الی 5 روز پس از تخمک گذاری انجام می شود)، نیاز است برای بیمار مکمل پروژسترون تجویز شود، تا از فرایند لانه گزینی و مراحل اولیه بارداری حمایت شود. همچنین استفاده از مکمل پروژسترون در فرایند انتقال جنین های فریز نیز بسته به اینکه آیا بدن بیمار پروژسترون کافی تولید می کند یا خیر، ممکن است ضروری باشد.

چرا رشد فولیکول در فرآیند IVF اهمیت دارد؟

رشد فولیکول ها در طی سیکل IVF باید به دقت کنترل شود تا اطمینان حاصل شود که فولیکول ها بالغ شده اند. مرحله آخر تحریک تخمدان ها، تزریق HCG است که هم باعث بلوغ نهایی فولیکول ها می شود و هم امکان زمان بندی عمل تخمک گیری را میسر می کند.

کدام فولیکول از نظر پزشک متخصص قابلیت استفاده در IVF را دارد؟

در طی تحریک تخمک گذاری، پزشک مرتباً رشد فولیکول ها را از طریق سونوگرافی رصد می کند. فولیکول ها به طور ثابت روزانه 7/1 میلی متر رشد می کنند. زمانی که در سونوگرافی تعدادی از فولیکول ها به حدود 16 الی 22 میلی متر برسند، آمپول HCG تجویز می شود. فولیکول های بالای 10 میلی متر مورد توجه پزشک هستند زیرا فولیکول های کوچکتر از آن به احتمال زیاد حاوی تخمک بالغی نیستند که قادر به لقاح باشد.